COP31 Antalya Zirvesinde İklim Finansmanı, Fosil Yakıtlar, Çocuk Hakları ve Okyanusların Korunması İçin Kritik Çağrı

Antalya'da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, fosil yakıtlardan uzaklaşma, iklim finansmanı, yenilenebilir enerjiye geçiş, okyanusların korunması ve iklim değişikliğinin çocuklar üzerindeki etkilerine ilişkin tartışmalara sahne oluyor.

İklim müzakerelerini takip eden Climate Action Network (CAN) tarafından yayımlanan ECO bülteninde, hükümetlerin iklim hedefleri ile uyguladıkları politikalar arasındaki farklılıklara dikkat çekildi.

ECO, özellikle gelişmiş ülkelerin finansman yükümlülüklerini yerine getirmesi, fosil yakıt şirketlerinin iklim krizindeki sorumluluğunun artırılması ve kırılgan toplulukların iklim politikalarında öncelik kazanması gerektiğini vurguladı.

Kanada Başbakanı Mark Carney'nin İklim Politikalarına Eleştiri

ECO, Kanada Başbakanı Mark Carney'nin göreve gelmesinin ardından uygulanan iklim politikalarının uluslararası beklentileri karşılamadığını savundu.

Carney'nin geçmişte Birleşmiş Milletler İklim Eylemi Özel Temsilcisi olarak görev yaptığını hatırlatan ECO, Kanada'nın iklim hedefleriyle fosil yakıt üretimi arasındaki çelişkinin giderilmesinin beklendiğini belirtti.

ECO değerlendirmesinde, "Kanada hükümeti temel iklim politikalarını tasfiye etti ve fosil yakıt üretimini baş döndürücü hızla artırdı." ifadelerine yer verildi.

Kanada İklim Enstitüsünün değerlendirmesine atıfta bulunan ECO, ülkenin 2030 yılı için belirlediği emisyon azaltım hedefine ancak 2050 civarında ulaşabileceğini ileri sürdü.

Açıklamada, "Bu gecikme değil, ortadan kaybolma denir." denilerek Kanada'nın iklim hedeflerinden uzaklaştığı savunuldu.

Başbakan Carney'nin Antalya'daki COP31 toplantısına katılmaması da eleştirildi.

ECO, "Antalya'da kendisini gördünüz mü? ECO da görmedi." ifadelerini kullandı.

Kanada hükümetinin çevre koruma düzenlemelerini zayıflattığını, Yerli Halkların haklarını yeterince gözetmediğini ve hassas ekosistemleri tehdit eden politikalar izlediğini öne süren ECO, petrol ve doğal gaz üretimindeki genişlemeye dikkat çekti.

Açıklamada, Kuzey Kutbu'nda olası fosil yakıt arama faaliyetleri ile işçilerin grev hakkı ve topluluklara danışma süreçlerini etkileyebilecek düzenlemeler de eleştirildi.

Kanada'da 18 gencin, hükümetin iklim hedeflerini yerine getirmemesi ve 2030 emisyon planından uzaklaşması nedeniyle anayasal yaşam hakkı kapsamında hukuki süreç başlattığı aktarıldı.

ECO, Kanada'nın iklim finansmanı taahhüdünde bulunan sınırlı sayıdaki ülkeden biri olduğunu kabul etmekle birlikte, uyum finansmanının üç katına çıkarılmasına nasıl katkı sağlayacağını açıklamadığını kaydetti.

"Kirletenler Bedel Ödemeli" Çağrısı

COP31 müzakerelerinde gündeme gelen önemli başlıklardan biri, fosil yakıt şirketlerinin elde ettiği kârların iklim finansmanına yönlendirilmesi oldu.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres'in üst düzey oturumun açılışında yaptığı "Kirletenler bedel ödemeli." açıklaması, ECO tarafından desteklendi.

Guterres'in aktardığı verilere göre, dünyanın en büyük dokuz fosil yakıt şirketi yalnızca son çeyrekte 95 milyar dolar kâr elde etti.

Buna karşılık Kayıp ve Zarar Fonu'na aktarılan kaynağın yaklaşık 600 milyon dolar düzeyinde kaldığı belirtildi.

ECO, bu miktarın söz konusu şirketlerin yaklaşık 14 saatlik kazancına karşılık geldiğine dikkat çekti.

Büyük enerji şirketlerini inceleyen raporlara da değinilen açıklamada, Chevron, Shell, BP, ConocoPhillips, ExxonMobil ve TotalEnergies şirketlerinin toplam kazancının saniyede yaklaşık 3 bin dolar, günlük ise 259 milyon dolar düzeyinde olduğunun tahmin edildiği aktarıldı.

ECO, fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarının vergilendirilmesini istedi.

Açıklamada, "Hükümetler bu olağanüstü kârları vergilendirmeli ve gelirleri kırılgan toplulukların toparlanmasına yardımcı olmak için kullanmalı." çağrısı yapıldı.

Fosil Yakıt Vergileriyle İklim Finansmanı Artırılabilir

ECO, fosil yakıt şirketlerinin kârlarına yönelik kalıcı vergilerin, iklim değişikliğinden en fazla etkilenen gelişmekte olan ülkelere kaynak sağlayabileceğini belirtti.

Artan oranlı çevre vergilerinin hem kamu finansmanını güçlendireceği hem de fosil yakıtlara yönelik yeni yatırımları caydıracağı savunuldu.

ECO değerlendirmesinde, "Fosil yakıt sektörünün kârlarına vergi koymak ve kirliliğe yönelik artan oranlı vergiler uygulamak yalnızca ihtiyaç duyduğumuz kaynakları toplamak için etkili değil, aynı zamanda adil bir yöntemdir." görüşü dile getirildi.

Kamuoyu araştırmalarına atıfta bulunulan açıklamada, her 10 kişiden 8'inin büyük fosil yakıt şirketlerinin iklim zararlarını karşılamak amacıyla vergilendirilmesini desteklediği ifade edildi.

Uluslararası Adalet Divanının istişari görüşünü destekleyen BM Genel Kurulu kararının da en fazla kirleten şirketlerin vergilendirilmesi dahil çeşitli politika araçlarının kullanılmasına yönelik siyasi iradeyi ortaya koyduğu kaydedildi.

ECO, fosil yakıt şirketlerine uygulanacak daha yüksek vergilerle yüz milyarlarca dolarlık kaynak oluşturulabileceğini, yeni bir milyarder vergisiyle yılda 200 milyar doların üzerinde gelir sağlanabileceğini belirtti.

Lüks uçuşların vergilendirilmesi de önerilen finansman yöntemleri arasında gösterildi.

COP31'de Yenilenebilir Enerji ve Elektrifikasyon Hedefi

Antalya'daki zirvede elektrifikasyon politikaları ve COP31 Başkanlığının "35'e 35" hedefi de gündeme geldi.

ECO, elektrifikasyon hedeflerinin yalnızca elektrik kullanımının artırılmasıyla sınırlı kalmaması gerektiğini belirterek enerji üretiminde yenilenebilir kaynakların esas alınmasını istedi.

Açıklamada, "Yenilenebilir enerjiye dayanmıyorsa sayılmaz." ifadesi kullanıldı.

ECO, kömür, doğal gaz, nükleer enerji, büyük ölçekli biyoenerji ve dev hidroelektrik santrallerinin elektrifikasyon hedefinin temelini oluşturmaması gerektiğini savundu.

Rüzgâr ve güneş enerjisinin 2035 yılına kadar küresel elektrik üretiminin en az yüzde 75'ini karşılaması gerektiği belirtildi.

Elektrifikasyonun sosyal boyutuna da dikkat çekilen açıklamada, dünya genelinde yaklaşık 655 milyon insanın elektriğe yeterli erişim sağlayamadığı, iki milyar kişinin ise sağlığa zararlı yakıtlarla yemek pişirdiği aktarıldı.

ECO, "Yüzdelerden önce insanlar." çağrısıyla enerji politikalarının öncelikle temel ihtiyaçlara odaklanmasını istedi.

Kamu kaynaklarının enerjiye erişim, temiz pişirme teknolojileri, toplu taşıma, altyapı ve sağlık hizmetlerine yönlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

Enerji Dönüşümünde Toplulukların Mülkiyeti Öne Çıktı

ECO, yenilenebilir enerji yatırımlarının yalnızca büyük şirketlerin kontrolünde gelişmemesi gerektiğini belirtti.

Kooperatifler, belediyeler ve yerel toplulukların enerji üretimi ve dağıtımında daha fazla söz sahibi olması istendi.

Açıklamada, "Enerji gerçekten halkın elinde olsun." ifadelerine yer verildi.

Kalkınma bankalarının fosil yakıt yatırımlarından uzaklaşarak merkezi olmayan güneş ve rüzgâr enerjisi projelerini desteklemesi gerektiği vurgulandı.

Gelişmekte olan ülkelerin yalnızca temiz enerji ve kritik maden tedarikçisi olarak görülmemesi, kendi yenilenebilir enerji sanayilerini kurmalarının desteklenmesi talep edildi.

Enerji dönüşümünde lityum, kobalt ve nikel gibi kritik minerallerin çıkarılması sırasında insan haklarının ve Yerli Halkların özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rıza hakkının korunması gerektiği kaydedildi.

Yapay Zekâ Veri Merkezlerinin Elektrik Talebine Dikkat Çekildi

ECO, yapay zekâ teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla veri merkezlerinin elektrik tüketiminde beklenen artışı da değerlendirdi.

Veri merkezlerinin elektrik talebinin 2030 yılına kadar iki katına çıkmasının beklendiği belirtilerek bu büyümenin temel kamu hizmetlerinin enerji ihtiyacını olumsuz etkilememesi gerektiği vurgulandı.

Açıklamada, "Yapay zekâ, evlerin, okulların ve hastanelerin önüne geçmemeli." denildi.

Yeni veri merkezlerinin mevcut kullanıcıların elektrik kaynaklarını azaltmadan, ilave yenilenebilir enerji kapasitesiyle desteklenmesi istendi.

ECO, elektrifikasyonun toplumsal eşitsizlikleri artırmak yerine azaltması gerektiğini belirterek "Elektrik devrimi, zenginlerin daha da zenginleştiği, yoksulların ise karanlıkta bırakıldığı bir başka hikâyeye dönüşmemeli." değerlendirmesinde bulundu.

Adil Geçiş Mekanizması İçin Taslak Metne İtiraz

COP31 kapsamında yürütülen Adil Geçiş Mekanizması müzakereleri de ECO'nun eleştirileri arasında yer aldı.

Belém'de verilen taahhütlerin mevcut taslak metne yeterince yansıtılmadığı savunuldu.

ECO, "Adil Geçiş metni, Belém'de verilen sözü boşa çıkarıyor." açıklamasını yaptı.

Taslağın müzakerelere temel oluşturamayacağı belirtilerek tarafların metni yeniden hazırlanmak üzere geri göndermesi istendi.

"COP31'de Okyanusu Gören Var mı?"

ECO, Antalya'da gerçekleştirilen COP31'in okyanusların korunması konusunda yeterli somut ilerleme sağlamadığını ileri sürdü.

Avustralya ve Türkiye'nin COP31 öncesinde zirvenin bir "Mavi COP" olacağını duyurduğu hatırlatıldı.

Ancak müzakerelerin ilk günlerinde okyanuslara ilişkin somut kararların sınırlı kaldığı savunuldu.

ECO, "Okyanusun önemini kabul etmek artık yeterli değil." çağrısında bulundu.

Açıklamada, okyanusların Dünya yüzeyinin yaklaşık yüzde 70'ini kapladığı, insan kaynaklı karbondioksitin yaklaşık üçte birini ve fazla ısının yüzde 90'ını emdiği hatırlatıldı.

Okyanusların iklim sisteminin düzenlenmesinde temel rol oynadığı belirtilerek deniz ekosistemlerinin korunmasının Paris Anlaşması hedefleri açısından önem taşıdığı vurgulandı.

Artan sera gazı yoğunluklarının okyanuslarda ısınma, asitlenme ve oksijen kaybına neden olduğu kaydedildi.

ECO, sıcaklık artışının 1,5 derece sınırını aşması durumunda deniz ekosistemleri ve kıyı toplulukları üzerindeki baskının daha da artacağı uyarısında bulundu.

Mavi COP İçin Somut Karar Talebi

ECO, COP31 Başkanlıklarından okyanusların korunmasına ilişkin özel ve uygulanabilir bir karar çıkarılmasını istedi.

Açıklamada, Okyanus ve İklim Değişikliği Diyaloğu için çok yıllı çalışma planı hazırlanması önerildi.

Okyanus politikalarının Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamındaki bütün çalışma alanlarına entegre edilmesi gerektiği belirtildi.

İklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik ve okyanusların korunmasına yönelik uluslararası sözleşmeler arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi talep edildi.

ECO, "COP31'in Mavi COP unvanını hak etmek için hâlâ zamanı var." ifadelerini kullandı.

İklim Krizi 1,1 Milyar Çocuğu Birden Fazla Tehlikeyle Karşı Karşıya Bırakıyor

COP31 kapsamında düzenlenen Çocuklar, Gençlik, Eğitim ve Beceriler Günü dolayısıyla iklim değişikliğinin çocuklar üzerindeki etkileri de gündeme taşındı.

ECO, dünya genelinde yaklaşık 1,1 milyar çocuğun aynı anda en az üç iklim tehlikesine maruz kaldığını belirtti.

Çocukların fiziksel ve gelişimsel özellikleri nedeniyle iklim krizinden yetişkinlere kıyasla farklı ve çoğu zaman daha ağır etkilendiği ifade edildi.

Nepal'de meydana gelen yıkıcı sellerin okullara zarar vererek yaklaşık 19 bin çocuğun eğitimini tehlikeye attığı aktarıldı.

Güney Afrika bölgesindeki sellerin ise su ve sanitasyon altyapısını etkileyerek çocukları güvenli olmayan içme suyu ve kolera gibi hastalıklarla karşı karşıya bıraktığı belirtildi.

Çatışma bölgelerinde yaşayan çocukların aşırı sıcaklardan daha ağır etkilendiği, özellikle bebeklerin yüksek sıcaklıklara karşı savunmasız olduğu kaydedildi.

İklim değişikliğinin çocukların ruh sağlığını, güvenlik duygusunu, oyun oynama imkânlarını ve sosyal ilişkilerini de olumsuz etkilediği vurgulandı.

"Çocukların Hakları COP Kararlarının Merkezinde Olmalı"

ECO, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme kapsamında devletlerin çocukları etkileyen kararlarda çocuğun üstün yararını gözetmekle yükümlü olduğunu hatırlattı.

İlk Küresel Durum Değerlendirmesi kapsamında çocuklar ve iklim değişikliği üzerine gerçekleştirilen uzman diyaloğunun önemli bir adım olduğu belirtildi.

Ancak bu diyaloğun ardından ulusal ve uluslararası düzeyde yeterli takip mekanizmalarının oluşturulmadığı savunuldu.

ECO, "Taraflar bu yükümlülükleri Mavi Bölge'nin kapısında bırakamaz." ifadelerini kullandı.

İklim değişikliğinin çocuklar üzerindeki orantısız etkilerine yönelik önlemlerin bütün iklim politikalarına dahil edilmesi istendi.

Çocukların yalnızca korunması gereken bireyler olarak değil, iklim politikalarının oluşturulmasına katkı sunabilecek etkin aktörler olarak tanınması gerektiği belirtildi.

ECO, "Bahanelerin zamanı geçti. Çocukların, giderek ağırlaşan iklim felaketlerine karşı çocukluklarını koruyacak bir taahhüde ihtiyacı var." çağrısında bulundu.

Küresel Uyum Finansmanı İçin Yıllık 120 Milyar Dolar Hedefi

COP31 müzakerelerinde öne çıkan bir diğer başlık, Küresel Uyum Hedefi'nin uygulanması ve gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum kapasitesinin güçlendirilmesi oldu.

ECO, COP30'da verilen uyum finansmanını üç katına çıkarma taahhüdünün geciktirilmeden uygulanmasını istedi.

Bu kapsamda 2035 yılından çok önce yıllık 120 milyar dolar düzeyinde kamu kaynaklı ve hibe temelli uyum finansmanı sağlanması gerektiği belirtildi.

Açıklamada, "Kırılgan toplulukların uyum finansmanında daha fazla gecikmeye tahammülü yok." ifadelerine yer verildi.

ECO, üç katına çıkarma hedefi için COP31'de başlangıç düzeyi, ara hedefler ve uygulama takvimi belirlenmesini talep etti.

Uyum Fonunun Paris Anlaşması kapsamındaki geçiş sürecinde yeterli finansmana kavuşturulması gerektiği vurgulandı.

Ulusal Uyum Planlarının hazırlanması ve uygulanması için gelişmekte olan ülkelere mali destek sağlanması istendi.

Yerel Toplulukların İklim Politikalarına Katılımı Artırılmalı

ECO, iklim değişikliğine uyum politikalarının yalnızca merkezi yönetimler tarafından belirlenmemesi gerektiğine dikkat çekti.

Kadınlar, gençler, işçiler, Yerli Halklar, göçmenler ve yerel toplulukların karar alma süreçlerine etkin biçimde katılması istendi.

Yerel toplulukların ihtiyaç duydukları finansmana doğrudan erişebilmesinin önemine işaret edildi.

ECO, "Kimse otobüsün dışında kalmasın." ifadesiyle uyum politikalarının kapsayıcı olması gerektiğini vurguladı.

Açıklamada, iklim krizinden en fazla etkilenen toplulukların karar alma mekanizmalarında yeterince temsil edilmemesinin mevcut eşitsizlikleri derinleştirebileceği belirtildi.

COP31'de Hükümetlere Uygulama ve Finansman Çağrısı

ECO, Antalya'daki müzakerelerde yeni hedefler açıklanmasının tek başına yeterli olmadığını, daha önce kabul edilen uluslararası taahhütlerin uygulanması gerektiğini bildirdi.

Dubai'deki ilk Küresel Durum Değerlendirmesi kapsamında yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması, enerji verimliliğindeki iyileşme hızının iki katına yükseltilmesi ve enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşılması yönünde yapılan çağrılar hatırlatıldı.

ECO, fosil yakıtlara yönelik mevcut ve planlanan yatırımların sona erdirilmesini, iklim finansmanının artırılmasını ve enerji dönüşümünün insan haklarına dayalı biçimde gerçekleştirilmesini istedi.

İklim finansmanı, çocuk hakları, okyanusların korunması ve küresel uyum hedeflerinin COP31 kararlarına somut uygulama mekanizmalarıyla yansıtılması talep edildi.

ECO, "Müzakereciler vites değiştirmeli. Küresel Uyum Hedefi'nin hayata geçirilmesini hızlandırmalı ve uygulanmasını sağlamalıyız." ifadeleriyle hükümetlere çağrısını yineledi.